Een onbemande winkel beginnen komt neer op vier keuzes: welk model (kraam, automaat of een afgesloten winkel met toegang via een app), waar je hem neerzet, hoe klanten binnenkomen en betalen, en welke regels gelden. Voor een eierkraam aan de weg ben je met een paar honderd euro klaar. Een afgesloten winkelruimte met slim slot, koeling en camera kost al snel enkele duizenden euro’s, maar geeft je veel meer grip op diefstal en assortiment.

Wat is een onbemande winkel?

Een onbemande winkel is een verkooppunt waar klanten zelf producten pakken en afrekenen terwijl er niemand van het bedrijf aanwezig is. Het kan een open kraam met een vertrouwenskast zijn, een verkoopautomaat of een afgesloten ruimte waar klanten met een pincode, QR-code of app binnenkomen. Het verschil met een gewone winkel zit niet in wat je verkoopt, maar in wie er toezicht houdt: dat doen techniek en vertrouwen.

Het woord wordt door elkaar gebruikt met “winkel zonder personeel” en “zelfbedieningswinkel”. Strikt genomen is een zelfbedieningswinkel ook een supermarkt waar je zelf je kar vult, dus in dit artikel bedoelen we steeds een winkel of verkooppunt waar op dat moment niemand staat.

De vier modellen naast elkaar

Kraam of vertrouwenskast

Het klassieke kraampje aan de weg: een tafel of houten kast, een prijsbord en een geldkistje of een QR-code voor een betaalverzoek. Goedkoop en snel. Het nadeel is bekend: iedereen kan erbij, ook wie niet betaalt. In september 2026 berichtte Omroep Het Hogeland over Groningse boerderijkramen waar wekelijks gestolen werd, tot en met de camera’s. Eén eigenaar schatte dat zo’n 10 procent niet betaald wordt. Dat is de inschatting van één ondernemer; een landelijk cijfer bestaat niet. Meer daarover in diefstal bij een onbemande winkel.

Verkoopautomaat

Een versautomaat of boerderijautomaat met vakjes die opengaan na betaling. De klant betaalt met pin of contactloos, het vak gaat open, klaar. Diefstal is lastig, want er ligt niets open. Het assortiment is wel beperkt tot wat in een vak past, en per vak één product. Volgens Nieuwe Oogst is de automaat bij boerderijwinkels vooral een aanvulling op de fysieke winkel, geen vervanging. Als drempels noemen ondernemers daar de investering, gemeenten die automaten langs de weg weren, verzekering en internet. De afweging tussen automaat en winkel staat uitgewerkt in versautomaat of onbemande winkel.

Onbemande winkel met toegang via een app

Een afgesloten ruimte (schuur, stal, container of een bestaand winkeltje) met een elektronisch slot op de deur. De klant opent de deur met een app, pincode of QR-code, pakt wat hij wil en rekent af op zijn telefoon of bij een zelfscan-kassa. Omdat iedereen die binnenkomt bekend is, daalt de drempel om niet te betalen flink. Je kunt een breed assortiment kwijt, inclusief gekoelde producten, vlees en zuivel.

Hybride: deels bemand

Overdag sta je er zelf of staat er personeel, ’s avonds en op momenten dat jij op het land zit gaat de winkel over op onbemand. Voor een bestaande boerderijwinkel is dit vaak de logischste stap: je hebt de ruimte en de klanten al en je verlengt alleen de uren. Let wel op de Winkeltijdenwet, verderop.

Welk model past bij wie?

Model	Past bij	Indicatieve investering	Diefstalrisico	Assortiment
Kraam / vertrouwenskast	Seizoensproducten, eieren, bloemen, kleine hoeveelheden	€100–1.000	Hoog	Klein, weinig koeling
Verkoopautomaat	Vaste, goed verpakte producten; plek langs een drukke weg	€3.000–12.000+ per automaat	Laag	Beperkt tot de vakken
Onbemande winkel met app	Breed assortiment, gekoeld, vaste klantenkring in de buurt	€3.000–15.000 (zonder verbouwing)	Laag tot gemiddeld	Groot
Hybride	Bestaande boerderijwinkel die langer open wil	Vaak lager: ruimte is er al	Laag tot gemiddeld	Groot

De bedragen zijn indicatief en exclusief btw; verderop staat waar ze vandaan komen. Wie meer dan een handvol producten verkoopt en al klanten uit de buurt heeft, komt met een afgesloten ruimte vaak beter uit dan met een rij automaten. Voor alleen eieren en aardappelen volstaat een automaat of een goed ingerichte kraam.

Stappenplan: een onbemande winkel starten

1. Product en doelgroep

Begin bij wat je al maakt en wie het koopt. Een boerderijwinkel die vooral eigen vlees en zuivel verkoopt heeft koeling en een dichte ruimte nodig. Een tuinder met aardbeien in juni kan met een kraam toe. Kijk ook naar je klanten. Vaste mensen uit het dorp installeren zonder morren een app; passanten op een fietsroute willen betalen zonder iets te installeren.

Het landelijke beeld helpt bij de verwachtingen. Onderzoek van Wageningen University & Research telde 3.860 boerderijwinkels in 2023 (3.870 in 2020), samen goed voor zo’n €595 miljoen omzet, zo meldde Nieuwe Oogst. Het aantal is dus stabiel, maar kleine winkels stoppen terwijl middelgrote en grote groeien. Een onbemande winkel is voor een kleine winkel een manier om langer open te zijn zonder extra uren achter de toonbank.

2. Locatie en omgevingsplan

Sinds 1 januari 2024 geldt de Omgevingswet. Elke gemeente heeft een tijdelijk omgevingsplan, dat bestaat uit de oude bestemmingsplannen plus de zogeheten bruidsschat, en heeft tot 2032 om er een nieuw omgevingsplan van te maken (Omgevingsweb). Wat mag, verschilt dus per gemeente en soms per perceel.

Op een agrarisch perceel is de verkoop van eigen producten meestal toegestaan, vaak met een maximum aantal vierkante meters. Verkoop je ook producten van andere boeren of ingekochte artikelen, dan wordt het al snel “detailhandel” en dat mag lang niet overal. De VNG beschrijft het voorbeeld van Alphen aan den Rijn, waar kleine landwinkels geen vergunning nodig hebben. Andere gemeenten zijn strenger. Een kraam of automaat in de berm of op de stoep kan een standplaatsvergunning vragen, en sommige gemeenten willen automaten langs de weg helemaal niet.

Bel of mail de gemeente voordat je iets koopt. Vragen die je kunt stellen:

Welke regels uit het omgevingsplan gelden voor mijn perceel, en hoeveel m² verkoopruimte mag ik hebben?
Mag ik naast eigen producten ook producten van andere boeren of ingekochte artikelen verkopen, en tot welk aandeel?
Heb ik een omgevingsvergunning nodig voor een nieuw bouwwerk (container, schuurtje) of voor het wijzigen van het gebruik van een bestaande schuur?
Heeft de gemeente een vrijstelling van de winkeltijden voor zondag of voor ’s avonds na 22.00 uur, en valt een onbemande winkel daaronder?
Is een automaat of kraam aan de openbare weg toegestaan, en moet ik dan een standplaatsvergunning aanvragen?
Zijn er eisen aan reclameborden en parkeren?

Voor de verdere regels rond een boerderijwinkel (bestemming, bouw, verkoop van andermans producten) is er een apart artikel: boerderijwinkel beginnen.

3. Registratie bij de NVWA

Wie levensmiddelen verkoopt, moet het bedrijf registreren bij de NVWA. Eerst schrijf je je in bij de KVK, daarna registreer je bij de NVWA. Dat is gratis. Sinds 10 maart 2026 loopt die registratie via MijnNVWA, waarvoor je inlogt met eHerkenning of, als eenmanszaak, met DigiD. Je bevestigt de gegevens ieder jaar opnieuw (NVWA).

Primaire producenten die kleine hoeveelheden eigen producten rechtstreeks aan consumenten verkopen, zijn vrijgesteld. Verkoop je dierlijke producten in de detailhandel aan consumenten, dan is registratie genoeg en heb je geen erkenning nodig (NVWA, registratie en erkenning).

Eieren hebben hun eigen regels. Iedereen die eieren aan consumenten verkoopt, registreert zijn legkippen bij Avined, ongeacht het aantal, en stempelt elk ei. Wil je ook eieren leveren aan andermans winkel, dan moet dat via een erkend pakstation (COKZ). Zie eieren verkopen aan huis.

4. Mag een onbemande winkel op zondag en ’s avonds open?

Niet zomaar. De Winkeltijdenwet definieert een winkel in artikel 1 als “een voor het publiek toegankelijke besloten ruimte, waarin goederen aan particulieren plegen te worden verkocht”. Een afgesloten schuur waar klanten naar binnen lopen voldoet daar vrijwel zeker aan, ook als er niemand staat. Artikel 2 houdt winkels gesloten op zondag, op feestdagen als tweede Paasdag, Hemelvaartsdag en de Kerstdagen, en op werkdagen vóór 06.00 en na 22.00 uur. Echt 24/7 open zijn mag dus alleen als de gemeente daar ruimte voor geeft; de gemeenteraad kan volgens artikel 3 vrijstelling verlenen in een verordening.

Automaten zijn een ander verhaal. Een losse automaat buiten is geen besloten ruimte en valt daarom waarschijnlijk buiten de wet. Een ruimte vol automaten waar klanten naar binnen lopen, is weer een grijs gebied. Hoe de wet precies uitpakt voor een onbemande winkel is een kwestie van uitleg, want de wet is geschreven voor winkels met personeel. Ga ervan uit dat je een vrijstelling nodig hebt en vraag het na. Alles over zondag en feestdagen staat in onbemande winkel op zondag open.

Dit is geen juridisch advies: de regels verschillen per gemeente, dus leg je plan altijd voor.

5. Toegang en slot

Bij een afgesloten winkel is de deur het hart van het systeem. Je hebt een elektronisch slot nodig dat op afstand of via een code opengaat, liefst met een deurcontact zodat je weet of de deur weer dicht is. Bedenk wat er gebeurt als stroom of internet uitvalt. Van binnenuit moet de deur altijd open kunnen, ook zonder stroom.

Toegang per klant heeft een groot voordeel: je weet wie er binnen was. Volgens de eigenaren van Boer ’n Buffel is dat ook de reden dat ze geen problemen hebben (daarover verderop meer). De keuze tussen pincode, QR-code, Bluetooth of een app, en wat je aan de deur zelf moet aanpassen, staat in een slim slot voor je winkeldeur.

6. Betalen

Contant geld in een kistje is het goedkoopst om te beginnen en het makkelijkst om te stelen. Een QR-code voor een betaalverzoek werkt, maar je moet elke dag controleren of wat er weg is ook betaald is. Een pinautomaat vraagt stroom, internet en een contract. Bij een winkel met app-toegang rekent de klant af op zijn telefoon, zonder kassa of pinautomaat in de winkel. Aan die opzet werken we met Hylle: een eigen app per winkel waarmee de klant de deur opent en betaalt.

iDEAL gaat de komende jaren op in het Europese Wero (Emerce); wat dat voor jouw kosten betekent, is nog niet bekend. Een vergelijking van de opties, van geldkistje tot app, staat in afrekenen zonder kassa.

7. Koeling en voorraad

Verkoop je vlees, zuivel of kaas, dan moet de koeling ook op een warme zaterdagavond in juli op temperatuur blijven zonder dat jij erbij bent. Een koelkast met glazen deur is voor een klein assortiment genoeg. Met een temperatuursensor die je een melding stuurt, ontdek je een storing voordat de klant het ruikt. Houd een eenvoudig logboek bij van temperaturen en wat je weggooit; bij een controle van de NVWA wil je laten zien dat je dat onder controle hebt.

Voorraad is het andere punt: onbemand zie je pas dat de eieren op zijn als je gaat kijken, tenzij je verkoop per product registreert (automaat, zelfscan of app).

8. Verzekering, internet en stroom

Deze drie worden bij de planning vaak vergeten. Meld je verzekeraar dat je winkel onbemand is, want het risico is anders en een schade na inbraak of vandalisme wil je niet op een polisvoorwaarde zien stranden. Vraag ook naar aansprakelijkheid: iemand die uitglijdt in jouw schuur is jouw zaak, ook om tien uur ’s avonds.

Internet moet stabiel zijn als slot, betaling of camera ervan afhangt. Op het platteland is dat niet vanzelfsprekend; een 4G- of 5G-router met een buitenantenne is vaak betrouwbaarder dan wifi vanaf het woonhuis. En reken bij een losse container of kraam aan de weg op een stroomkabel.

Wat kost een onbemande winkel?

De bedragen hieronder zijn indicatief, exclusief btw, en gebaseerd op gangbare vraagprijzen voor nieuw en gebruikt materiaal in 2026. Een verbouwing (vloer, isolatie, verlichting, deur) valt erbuiten en is vaak de grootste post.

Onderdeel	Indicatief	Wat de prijs bepaalt
Kraam of vertrouwenskast	€100–1.000	Zelf timmeren of laten maken, afsluitbaar geldkistje
Verkoopautomaat	Gebruikt vanaf ca. €3.000–4.000, nieuw ca. €6.000–12.000 of meer	Aantal vakken, koeling, betaalmodule, fundering en aansluiting
Elektronisch slot met montage	€300–2.000	Bestaande deur of nieuwe, cilinder of elektrische sluitplaat, deurcontact
Camera’s	€200–1.500	Aantal, opslag, of ze ook buiten hangen
Koeling	€300–5.000	Tweedehands koelkast met glazen deur tot nieuwe koelvitrine
Schappen en inrichting	€300–3.000	Zelf bouwen of winkelinrichting
Internet	€20–60 per maand	Glasvezel, of 4G/5G-router met abonnement
Software en betaalkosten	Per maand plus per transactie	Leverancier, aantal transacties, betaalmethode

Voor een onbemande winkel in een bestaande, droge schuur kom je zo op grofweg €3.000–15.000 aan inrichting en techniek. Een rekenvoorbeeld (geen gemiddelde, alleen om te laten zien hoe je het narekent): stel dat je €8.000 investeert, dat de langere openingstijden €2.000 extra omzet per maand opleveren en dat je daar 30% marge op hebt. Dan verdien je €600 per maand extra en heb je de investering in ruim een jaar terug, vóór abonnementen, verzekering en derving. Vul je eigen cijfers in.

Wat laten bestaande onbemande winkels zien?

In Nederland is Pantry een van de bekendere voorbeelden: een systeem met app, een QR-code op de deur en zelf scannen en betalen. De eerste Pantry opende in oktober 2021 in Wilp, later volgden onder meer Hoonhorst en Malden. Bij de pilot in Wilp kwamen negen van de tien producenten uit een straal van 5 kilometer (Hier in Salland).

Boer ’n Buffel in Diepenveen werkt sinds 25 september 2024 met het systeem van Pantry. De winkel is zeven dagen per week open van 8 tot 20 uur, de omzet is volgens de eigenaren meer dan verdubbeld en er zijn “geen problemen”, wat ze toeschrijven aan de geregistreerde toegang (Sterke Erven). Let op die openingstijden. Doordeweeks vallen ze ruim binnen de Winkeltijdenwet, en ’s nachts blijft de deur dicht. Voor de zondag is de verordening van de gemeente bepalend.

Sisoft (touchscreen-kassa in een houten behuizing) en de franchiseformule Oogst kiezen een andere route. Wat de voorbeelden gemeen hebben: de winkels die werken, hebben vaste klanten uit de buurt, een herkenbaar eigen assortiment en toegang die niet anoniem is. Een onbemande winkel op een plek waar niemand je kent, is vooral een automaat met een dak.

Verkoop in elk geval geen alcohol onbemand. De Alcoholwet verbiedt automaten waar klanten zelf alcohol uit kunnen pakken en eist dat de leeftijd is vastgesteld vóór de verkoop. Waarom een app-controle daar nog niet genoeg voor is, lees je in alcohol verkopen in een onbemande winkel.

Waar begin je deze week?

Maak een lijst van wat je wilt verkopen, met per product of het gekoeld moet. Loop daarna de vragen voor de gemeente door, registreer bij de NVWA als dat nog niet gebeurd is, en bel je verzekeraar. Pas als die drie antwoorden binnen zijn, is het zinvol om offertes voor een slot, koeling of automaat op te vragen. Wie een winkel voor een heel dorp wil openen in plaats van voor één bedrijf, vindt meer in een onbemande dorpswinkel.

De regels in dit artikel gelden stand september 2026. Vooral de gemeentelijke omgevingsplannen en de winkeltijdenverordeningen veranderen de komende jaren, dus controleer ze voordat je bouwt.