Voor een kraampje met eieren en aardappels is een geldkistje plus een QR-code voor wie geen contant geld heeft meestal genoeg. Voor een afgesloten boerderijwinkel met een assortiment van tientallen producten werkt een betaling die aan de klant gekoppeld is beter: via een app of een zelfscankassa. Een los pinapparaat op de toonbank lijkt de logische middenweg, maar is voor onbemande verkoop de minst geschikte optie. De kosten in dit stuk zijn de tarieven die in september 2026 op de sites van de aanbieders stonden.

Wat betekent “afrekenen zonder kassa”?

Afrekenen zonder kassa betekent dat de klant zelf de betaling afhandelt, zonder dat er iemand achter een toonbank staat. Dat kan contant in een geldkistje, met een bankoverschrijving of betaalverzoek, met een pinapparaat dat de klant zelf bedient, via een zelfscankassa of via een app op de eigen telefoon. De opties verschillen in hoeveel geld er onbetaald de deur uit gaat, hoeveel tijd jij kwijt bent aan tellen en controleren, en hoe makkelijk het voor de klant is.

Een kassasysteem voor je boerderijwinkel is in Nederland overigens niet verplicht. Je moet wel een sluitende administratie bijhouden van wat je ontvangt, ook van het contante geld. Hoe je dat doet, bepaal je zelf.

De zes opties op een rij

1. Het geldkistje (vertrouwenskas)

Het oudste systeem langs de Nederlandse wegen: een prijslijst, een kistje met een gleuf en vertrouwen in de buurt. Het kost vrijwel niets, en oudere klanten en toeristen zonder betaalapp kunnen er altijd mee uit de voeten.

Het nadeel ken je waarschijnlijk. Je weet nooit precies wat er ontbreekt, want je telt alleen wat er in het kistje zit, niet wat er had moeten zitten. In Groningen meldden eigenaren van boerderijkramen dit jaar wekelijkse diefstallen, waarbij op den duur zelfs de camera’s verdwenen. Eén eigenaar schatte dat zo’n 10 procent niet werd betaald. Dat is zijn eigen inschatting, geen statistiek (Omroep Het Hogeland, 24 september 2026). Daarnaast moet je het kistje dagelijks legen, het geld tellen, wisselgeld bijvullen en contant geld naar de bank brengen, wat voor zakelijke rekeningen vaak ook geld kost. Wat je ertegen kunt doen, staat in ons artikel over diefstal bij onbemande winkels.

2. Rekeningnummer of betaalverzoek (Tikkie)

Een bordje met je IBAN werkt in theorie, maar in de praktijk typt bijna niemand bij een kraampje een rekeningnummer over. Betalen bij een kraampje gaat een stuk makkelijker met een QR-code die een betaalverzoek opent (in de volksmond de iDEAL QR-code): scannen, bedrag invullen of bevestigen, betalen met de eigen bankapp.

Tikkie van ABN AMRO is hiervoor de bekendste. Tikkie Zakelijk kost volgens ABN AMRO €7,50 per maand inclusief 20 betaalde Tikkies. Daarboven betaal je €0,25 per betaalde Tikkie bij 21–100 per maand, €0,20 bij 101–500 en €0,15 daarboven, alles exclusief btw (stand september 2026). Andere banken bieden eigen betaalverzoeken aan, met eigen voorwaarden.

Het zwakke punt is dat een betaalverzoek bedoeld is voor één betaling met een bekend bedrag. Bij een kraam vult de klant zelf het bedrag in, en jij controleert achteraf of dat klopt met wat er weg is. Dat is hetzelfde vertrouwensmodel als het geldkistje, alleen zonder contant geld. Er valt geen kistje meer te stelen, maar “vergeten” te betalen gaat net zo makkelijk.

3. Een QR-code naar een betaalpagina

Een stap verder is een vaste QR-code die naar een eenvoudige betaalpagina gaat waar de klant producten aantikt (zes eieren, een zak aardappels) en afrekent met iDEAL of een kaart. Je laat zo’n pagina maken of gebruikt een betaalprovider met betaallinks. De kosten per betaling hangen af van de provider: bij iDEAL is dat meestal een vast bedrag per transactie, bij kaarten een percentage.

Het voordeel ten opzichte van een los betaalverzoek is dat de klant producten kiest in plaats van een bedrag, zodat je per dag ziet wat er verkocht is. Het blijft vrijwillig, want niemand controleert of de klant echt betaalt voordat hij wegrijdt.

4. Een pinapparaat voor de klant

Een mobiel pinapparaat zoals de SumUp Solo Lite kost weinig. SumUp vraagt in Nederland volgens de eigen productpagina 1,49% per kaartbetaling zonder abonnement, of 0,99% voor binnenlandse debetkaarten met een abonnement van €19 per maand (stand september 2026). Het apparaat zelf wordt regelmatig in de aanbieding verkocht, dus reken op enkele tientallen euro’s voor een eenvoudig model en meer voor een versie met eigen scherm of printer.

Op papier is dat prima, maar deze apparaten zijn gemaakt voor een ondernemer die het bedrag intoetst en het apparaat aan de klant geeft. Onbemand moet de klant zelf het bedrag intikken, moet het apparaat opgeladen blijven en verbinding houden, en ligt er een apparaat los op de toonbank. Betaalproviders maken onderscheid tussen bemande en onbemande omgevingen: Stripe schrijft bijvoorbeeld dat zijn standaardlezers bedoeld zijn voor bemande en half-bemande situaties en biedt voor onbemand één apart apparaat aan (Stripe Support). Vraag je aanbieder dus vooraf of onbemand gebruik is toegestaan. Voor echt onbemande verkoop bestaan speciale betaalterminals die in een automaat of kast worden ingebouwd. Die zijn duurder en worden meestal via een leverancier van automaten geleverd.

5. Een zelfscankassa

Een zelfscankassa is een scherm met scanner en ingebouwde betaalterminal, bijvoorbeeld in een houten kast bij de uitgang. De klant scant of kiest zijn producten en betaalt met pinpas of telefoon. Dit is de optie die het meest op een gewone winkel lijkt, en je krijgt een kloppende omzetregistratie per product.

De kosten liggen een orde hoger dan de andere opties: hardware, installatie, een softwareabonnement en de transactiekosten van de terminal. Prijzen worden zelden openbaar gepubliceerd, dus vraag meerdere offertes en let op wat er bij onderhoud en storing gebeurt. Een zelfscankassa lost diefstal ook niet op: wie niet wil betalen, loopt er gewoon langs. Hij werkt pas echt goed in combinatie met een deur die alleen opengaat voor bekende klanten.

6. Betalen in de app van de winkel

De klant heeft een app op zijn telefoon, opent daarmee de deur, kiest of scant producten en betaalt voordat hij vertrekt. Omdat de klant zich bij het openen van de deur al heeft geïdentificeerd, weet je wie er binnen was en wanneer. Dat is het belangrijkste verschil met alle andere opties: betalen is niet meer anoniem en vrijblijvend.

Boer ’n Buffel in Diepenveen werkt sinds september 2024 met zo’n systeem met geregistreerde toegang en meldt sindsdien meer dan een verdubbeling van de omzet en “geen problemen” (Sterke Erven). Dat is één winkel, maar het laat zien waar de winst vooral zit: minder diefstal en langere openingstijden. Hylle, waar we nu aan bouwen, werkt volgens hetzelfde model: een eigen app per winkel, met toegang en betalen op de telefoon, zonder kassa of pinapparaat.

Er zijn ook nadelen. Klanten moeten een app installeren, wat bij een eenmalige passant niet werkt, en je betaalt een softwareabonnement plus transactiekosten. Voor een kraam met een omzet van een paar honderd euro per maand is dat overdreven.

Vergelijkingstabel

Kosten zijn indicatief en gebaseerd op gepubliceerde tarieven, stand september 2026. Bedragen exclusief btw.

Optie	Aanschaf	Kosten per betaling	Werk voor jou	Diefstalrisico	Gemak voor de klant
Geldkistje	Tientallen euro’s (kistje, slot)	Geen, wel kosten om contant te storten	Veel: legen, tellen, wisselgeld, storten	Hoog: kistje én waren	Hoog voor wie contant heeft, nul voor wie dat niet heeft
Betaalverzoek (Tikkie)	Geen	Tikkie Zakelijk: €7,50/mnd incl. 20, daarna €0,25–0,15	Gemiddeld: betalingen afstemmen met voorraad	Gemiddeld: geen kistje, wel vrijblijvend	Goed, bankapp nodig
QR-betaalpagina	Gering tot enkele honderden euro’s (opzet)	Afhankelijk van provider: vast bedrag (iDEAL) of % (kaart)	Weinig: verkoop per product zichtbaar	Gemiddeld: vrijblijvend	Goed
Los pinapparaat	Enkele tientallen tot ruim €150	SumUp NL: 1,49%, of 0,99% met €19/mnd	Gemiddeld: opladen, verbinding, bewaken	Gemiddeld tot hoog: apparaat kan weg, betalen vrijwillig	Matig: zelf bedrag intoetsen
Zelfscankassa	Duizenden euro’s (offerte)	Terminaltarief plus softwareabonnement	Weinig, behalve onderhoud	Gemiddeld: wie niet scant, betaalt niet	Goed
App van de winkel	Softwareabonnement, geen kassa	Transactiekosten van de betaalprovider	Weinig	Laag: klant is bekend	Goed voor vaste klanten, drempel voor passanten

Wat kost betalen bij een kleine kraam per maand?

Neem als voorbeeld, met aangenomen cijfers, een kraam die 80 keer per maand verkoopt voor gemiddeld €6, samen €480.

Met Tikkie Zakelijk: €7,50 plus 60 × €0,25 = €22,50 per maand, ongeveer 4,7% van de omzet.
Met een SumUp-pinapparaat zonder abonnement: 1,49% van €480 is €7,15 per maand, plus de aanschaf van het apparaat.
Met alleen een geldkistje: €0 aan betaalkosten, maar als een tiende niet betaald wordt, mis je €48 per maand.

Dat laatste getal weegt het zwaarst: bij kleine bedragen is het verlies door niet-betalen al snel groter dan wat je aan transactiekosten uitspaart.

iDEAL wordt Wero: wat verandert er voor je kraam?

Een QR-code of betaalverzoek betaalt de klant in Nederland nu nog met iDEAL. Die wordt de komende jaren vervangen door Wero, het betaalsysteem van de European Payments Initiative (EPI), een samenwerking van Europese banken. Sinds januari 2026 zie je al het gecombineerde logo “iDEAL | Wero”. Voor Nederlandse webwinkels stond Wero gepland vanaf oktober 2026, en betalen met Wero in fysieke winkels voor eind 2026, te beginnen in Frankrijk (Emerce). EPI heeft aangegeven dat iDEAL eind 2027 volledig vervangen moet zijn (Security.nl). Dat is de planning, geen wettelijke datum, en planningen voor betaalsystemen schuiven weleens op.

Voor jou betekent het vooral dat je nu niets hoeft om te bouwen. Gebruik je een betaalverzoek of betaalprovider, dan regelt die de overstap. Vraag wel na of je QR-codes en betaallinks na de overstap blijven werken, zodat je niet in 2027 alle bordjes opnieuw moet laten drukken. Over de toekomstige prijzen van Wero voor ondernemers circuleren schattingen, maar er is nog niets officieel bekend, dus reken daar niet op.

Welke optie past bij welke situatie?

Voor een kraam langs de weg met een paar producten en een omzet van enkele honderden euro’s per maand volstaan een geldkistje en een QR-code voor een betaalverzoek. Meer uitgeven is zonde van het geld. Hang de QR-code op een plek waar hij niet te vervangen is door een andere sticker, want nep-QR-codes over echte heen plakken is een bekende truc.

Is diefstal bij je kraam een terugkerend probleem, overweeg dan een automaat met vakken die pas opengaan na betaling. Dat is een andere investering, met eigen regels van de gemeente. Het artikel over versautomaat of onbemande winkel zet die afweging op een rij.

Heb je een boerderijwinkel met een afsluitbare ruimte en vaste klanten uit de buurt, kies dan een systeem waarbij de klant zich identificeert, via een app die ook de deur opent, of via een zelfscankassa met toegangscontrole. Dan betaal je meer per maand, maar kun je langer open zijn en weet je wie er binnen was.

Komen er veel toeristen en passanten, houd dan naast een app of zelfscankassa een tweede weg open, zoals een pinapparaat of contant, want niet iedereen installeert een app voor één pot honing.

Wie nog aan het begin staat, vindt de andere keuzes in onze gids over een onbemande winkel beginnen.

Welke optie je ook kiest, tel het eerste kwartaal na de overstap je voorraad per week en vergelijk die met wat er binnenkwam. Pas dan weet je wat je systeem echt kost, derving inbegrepen.

Afrekenen zonder kassa: zo betalen klanten in je kraam of onbemande winkel